Een opname met de zelfontspanner
Een momentopname van ons leven. Een door ons zelf gekozen moment dat willekeurig of misschien onwillekeurig gekozen wordt. Een instinctief gebaar dat op hetzelfde moment door het verstand geleid wordt. Deze ambivalente situatie, die het midden houdt tussen de spontane en de beredeneerde handeling, om het beeld, of ook een situatie, van ons, van onze geschiedenis, van ons beroep, tot stilstand te brengen, wordt een soort instrument dat ons in staat stelt te begrijpen wie we zijn, hoe we onszelf zien, of beter, hoe anderen ons zien.
De momentopname die dit concept concreet maakt, wordt doorgaans geassocieerd met de foto die met een zelfontspanner genomen wordt. De klik die door de lichte druk van onze vinger uitgeoefend wordt op de ontspanner van een fototoestel, dat steeds vaker digitaal is, laat ons onmiddellijk zien hoe anderen “ons” zien. Mooi, lelijk, jong of minder jong, maar hoe dan ook anders dan hoe wij denken te zijn, anders dan het beeld dat wij van onszelf hebben. En het objectief maken van een beeld dat daarvóór alleen in onze geest bestond, stelt ons in staat een bewustzijnsproces te activeren. Het bewustzijn om wel of niet te zijn, stelt ons in staat om correcties te maken en om een of meer aspecten, die op ons betrekking hebben, te wijzigen. Als we bijvoorbeeld vinden dat we er chagrijnig uitzien, kunnen we oefenen vrolijker te kijken en sneller te glimlachen. Vinden we dat we er te dik uitzien, dan kunnen we besluiten dat het tijd is een dieet te beginnen, hetgeen we altijd geprobeerd hebben te vermijden.
Willen we dit concept nu als metafoor opvatten en afstand nemen van het fotografische taalgebruik, dan kan gesteld worden dat een opname met zelfontspanner een manier is om “met jezelf te spelen” of een manier om evenwicht te zoeken. Het is zeker een bewijs van moed om een persoonlijke, beroepsmatige of maatschappelijke staat te analyseren. Een diep onderzoek naar de eigen performance, op een bepaald ogenblik van het leven. Een tijdelijk schakeltje: nu, op dit moment, vandaag, dit jaar. Het is deze stop die ons in staat stelt te oordelen, door naar het traject te kijken dat achter ons ligt en naar hetgeen we nu geworden zijn. Indien het een bedrijf is dat dit doet, kan dit het resultaat zijn van een geheel van elementen die het bedrijf identificeren (bekendheid, winst, interne sfeer, belang op de markt). Wanneer nu alle met de zelfontspanner gemaakte opnames met elkaar vergeleken worden, kan de ondernemer in de loop der tijd de staat van gezondheid van zijn onderneming meten. Eenzelfde analytische houding kan op iedere beroepssituatie toegepast worden, ook op de artistieke of creatieve beroepen. Ik citeer een concept dat ik heel interessant vindt: “de zin van een momentopname wordt gevormd door het feit dat men een ogenblik onbeweeglijk stilstaat om te begrijpen wie men is en waar men heen gaat. Wie in staat is te observeren. is in staat te veranderen”.
De beelden van dit nummer: Estonian Academy of Arts, Tallinn