De laatste twee eeuwen zijn weinig stoffen - vanuit klinisch oogpunt - zo intens bestudeerd als koffie. Geen enkel onderzoek heeft aangetoond dat koffie slecht is. Er zijn wel veel onderzoeken waaruit de gunstige effecten van koffie en het belangrijkste actieve bestanddeel – cafeïne – blijken.
Omstreeks 1500 dronken de Jemenitische wijze soefi’s al koffie om wakker te blijven tijdens het bidden. Toen koffie zich in Europa verspreidde, in het begin van 1600, werd het beschouwd als een medicijn. De cafeïne in de koffie, - begin 800 in Duitsland ontdekt door de jonge arts Ferdinand Runge, hierin aangespoord door een ontmoeting met Johann Wolfgang Goethe -, stimuleert het centrale zenuwstelsel, vergroot de alertheid, verbetert het humeur en bevordert de ademhaling en de spijsvertering. Daarnaast zwakt het hongergevoel af en kan daarmee een goede hulp zijn bij diëten.
Enkele studies suggereren dat een kopje koffie de symptomen van migraine enigszins verlicht. Recente studies hebben ook enkele oude fabeltjes de wereld uit geholpen: bij verstandige hoeveelheden verstoort koffie de nachtrust niet en is het ook niet slecht voor het hart. Sterker nog, koffie heeft een preventieve werking voor enkele ernstige ziekten, zoals de Alzheimer en Parkinson. Bovendien bevat koffie antioxiderende stoffen die bijdragen aan het elimineren van vrije radicalen. Smaak en gezondheid gaan dus hand in hand. Een kopje espresso combineert de meeste smaak met het laagste cafeïnegehalte. Wat betreft de melanges: honderd procent zuivere Arabica melanges bevatten een cafeïnegehalte van circa 1,3 procent. Dat is slechts de helft van melanges op basis van Robustabonen.
Cafeïne is smaakloos, en wordt slechts waargenomen als ‘een tikkeltje bitter’. Onder de microscoop heeft cafeïne de vorm van lange prismatische flexibele kristallen met onregelmatige contouren. Cafeïne komt voor in koffie, (groene) thee, chocolade, coladranken, guarana en met name dranken die gedistilleerd worden uit struiken die groeien in Zuid-Amerika.
